{"id":42019,"date":"2026-04-20T11:11:00","date_gmt":"2026-04-20T09:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/?p=42019"},"modified":"2026-08-20T12:45:21","modified_gmt":"2026-08-20T10:45:21","slug":"co-zdradzaja-skaly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/","title":{"rendered":"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y"},"content":{"rendered":"\n

22 kwietnia \u2013 \u015awiatowy Dzie\u0144 Ziemi \u2013 to dobra okazja, by spojrze\u0107 na nasz\u0105 planet\u0119 z d\u0142u\u017cszej perspektywy.<\/strong> Zanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o transformacji energetycznej, zmianach klimatu czy ochronie zasob\u00f3w, warto zada\u0107 pytanie: jak naprawd\u0119 dzia\u0142a Ziemia i sk\u0105d to wiemy?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Odpowiedzi dostarcza geologia \u2013 nauka, kt\u00f3ra uczy czytania historii zapisanej w ska\u0142ach, strukturach i procesach trwaj\u0105cych miliony lat. Z zespo\u0142em autorskim e-podr\u0119cznik\u00f3w Open AGH rozmawiamy o tym, jak nowoczesna, otwarta edukacja pomaga zrozumie\u0107 Ziemi\u0119 \u2013 i dlaczego dzi\u015b jest to wa\u017cniejsze ni\u017c kiedykolwiek.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Prof. dr hab. in\u017c. Jan Golonka, <\/strong>
Wydzia\u0142 Geologii, Geofizyki i Ochrony \u015arodowiska AGH<\/p>\n\n\n\n

\u015awiatowej klasy geolog, specjalista w zakresie globalnej paleogeografii, geologii regionalnej i tektoniki p\u0142yt. Autor modeli ewolucji geodynamicznej, m.in. Arktyki, Tetydy, po\u0142udniowego Atlantyku i Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej. Prowadzi badania dotycz\u0105ce system\u00f3w naftowych, paleogeografii oraz globalnych proces\u00f3w geologicznych. Autor oko\u0142o 400 publikacji naukowych, uczestnik i wsp\u00f3\u0142organizator licznych mi\u0119dzynarodowych projekt\u00f3w badawczych i konferencji. Aktywnie zaanga\u017cowany w popularyzacj\u0119 wiedzy geologicznej i geoturystyki.<\/p>\n\n\n\n

Fot.: Natalia Janik<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Prof. dr hab. in\u017c. Tadeusz S\u0142omka,
<\/strong>Wydzia\u0142 Geologii, Geofizyki i Ochrony \u015arodowiska AGH<\/p>\n\n\n\n

Geolog, geoturysta i do\u015bwiadczony mened\u017cer nauki, rektor AGH w latach 2012\u20132020. Tw\u00f3rca i propagator idei geoturystyki w skali mi\u0119dzynarodowej, inicjator i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel International Association for Geotourism. Autor i wsp\u00f3\u0142autor ponad 270 publikacji naukowych, kierownik licznych grant\u00f3w badawczych i projekt\u00f3w realizowanych we wsp\u00f3\u0142pracy z przemys\u0142em. Od lat zaanga\u017cowany w rozw\u00f3j nowoczesnej edukacji akademickiej oraz otwartych zasob\u00f3w wiedzy. Laureat tytu\u0142u \u201eMa\u0142opolanin Roku\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Fot.: Natalia Janik<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Prof. dr hab. Anna Wa\u015bkowska,<\/strong>
Wydzia\u0142 Geologii, Geofizyki i Ochrony \u015arodowiska AGH<\/p>\n\n\n\n

Geolo\u017cka, wyk\u0142adowca akademicki, badaczka i mi\u0142o\u015bniczka przyrody nieo\u017cywionej. Zajmuje si\u0119 paleontologi\u0105, budow\u0105 geologiczn\u0105 i geodynamik\u0105 orogen\u00f3w oraz obszar\u00f3w platformowych, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem Karpat. Prowadzi badania taksonomiczne, paleoekologiczne, stratygraficzne, strukturalno-tektoniczne i paleogeograficzne. Jest autork\u0105 ponad 300 publikacji naukowych. Bierze udzia\u0142  w upowszechnianiu nauk o Ziemi oraz w opracowaniach geoturystycznych. Prowadzi zaj\u0119cia dla student\u00f3w z zakresu nauk geologicznych.<\/p>\n\n\n\n

Fot.: Natalia Janik<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

E-podr\u0119cznik po\u015bwi\u0119cony jest om\u00f3wieniu podstawowych zagadnie\u0144 wchodz\u0105cych w zakres geologii, jednej z najwa\u017cniejszych nauk o Ziemi. Porusza zagadnienia podstawowe, zwi\u0105zane z budow\u0105 Ziemi, geotektonik\u0105 oraz z procesami endogenicznymi, czyli magmatyzmem, epejrogenez\u0105, trz\u0119sieniami ziemi oraz metamorfizmem. Przedstawiono genez\u0119 tych proces\u00f3w, \u015brodowiska w jakich zachodz\u0105, mechanizmy oraz ich efekty, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem ska\u0142 magmowych i metamorficznych. Wskazana zosta\u0142a komplementarno\u015b\u0107 proces\u00f3w geologicznych, kt\u00f3re w czasie geologicznym wp\u0142ywaj\u0105 na zmiany w konfiguracji Ziemi.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

E-podr\u0119cznik przedstawia podstawowe zagadnienia wchodz\u0105ce w zakres geologii dynamicznej, kt\u00f3re dotycz\u0105 proces\u00f3w egzogenicznych, czyli tych kt\u00f3re kszta\u0142tuj\u0105 nasz\u0105 planet\u0119, pozyskuj\u0105c energi\u0119 pozaziemsk\u0105. Porusza zagadnienia zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 w\u00f3d we wszystkich stanach skupienia, pr\u0105d\u00f3w powietrznych, powierzchniowych ruch\u00f3w masowych oraz uczestnictwa w procesach geologicznych atmosfery i biosfery. Przedstawia genez\u0119 proces\u00f3w egzogenicznych, \u015brodowiska w jakich przebiegaj\u0105, ich mechanizmy oraz ich efekty, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem ich roli morfotw\u00f3rczej i akumulacyjnej, wraz z charakterystyk\u0105 podstawowych typ\u00f3w ska\u0142 osadowych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Nowa przestrze\u0144 wsp\u00f3\u0142pracy, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy edukacj\u0119, innowacje i mobilno\u015b\u0107<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n

Rozmawia: <\/p>\n\n\n\n

mgr in\u017c. Katarzyna Madeja – Koordynatorka ds. e-Podr\u0119cznik\u00f3w,
Centrum e-Learningu i Innowacyjnej Dydaktyki AGH<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

W debacie o zmianach klimatu du\u017co m\u00f3wimy o temperaturze i emisjach, a rzadziej o procesach geologicznych, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 wolniej, ale nieub\u0142aganie. Czego \u2013 jako spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 najbardziej dzi\u015b nie rozumiemy o Ziemi i konsekwencjach tych proces\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n


JG: <\/strong>Warto tu przytoczy\u0107  stanowisko Komitetu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk w debacie klimatycznej (nale\u017c\u0119 do sygnatariuszy tego dokumentu). Dziesi\u0119\u0107 lat temu Komitet Nauk Geologicznych PAN (KNG PAN) przedstawi\u0142 swoje stanowisko w kwestii ocieplenia klimatu wskazuj\u0105c, \u017ce zmiany klimatu w geologicznej skali czasu s\u0105 zjawiskiem naturalnym, a ocieplenie obserwowane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nale\u017cy pow\u015bci\u0105gliwie interpretowa\u0107 jako (wy\u0142\u0105czny b\u0105d\u017a dominuj\u0105cy) skutek dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Wobec rosn\u0105cej intensywno\u015bci aktualnej debaty klimatycznej, KNG niedawno (luty 2024)  ponownie zaj\u0105\u0142 stanowisko w tej sprawie. Ocieplenie klimatu w skali globalnej, od oko\u0142o 150 lat dokumentowane jest przez nauk\u0119 bezpo\u015brednimi pomiarami temperatury oraz obserwacjami tak spektakularnych proces\u00f3w jak zmniejszanie zasi\u0119gu lodu morskiego czy recesje lodowc\u00f3w g\u00f3rskich i polarnych. Jest ono skorelowane z zapocz\u0105tkowanym oko\u0142o 150 lat temu szybkim rozwojem przemys\u0142u epoki industrialnej, kt\u00f3ry opiera si\u0119 na paliwach kopalnych: w\u0119glu, ropie, gazie ziemnym. Ich spalanie powoduje emisj\u0119 do atmosfery CO2, kt\u00f3ry jest jednym z tzw. gaz\u00f3w cieplarnianych. Wzrost zawarto\u015bci CO2 w atmosferze, monitorowany bezpo\u015brednimi pomiarami od 1955 roku (krzywa Keelinga), zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy uwa\u017ca za przyczyn\u0119 ocieplenia klimatu. Ten pogl\u0105d, upowszechniany przez media, wywo\u0142uje g\u0142\u0119bokie zaniepokojenie opinii publicznej, co sk\u0142ania rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do podejmowania gwa\u0142townych i kosztownych dzia\u0142a\u0144 dla zahamowania i zaprzestania emisji CO2 do atmosfery. <\/p>\n\n\n\n

Warto spojrze\u0107 na relacje CO2 – temperatura w geologicznej skali czasu dla lepszego zrozumienia ich wzajemnego zwi\u0105zku  przyczynowo-skutkowego. Argumenty z dziedziny geologii w debacie klimatycznej to informacje o stanie powierzchni Ziemi w przesz\u0142o\u015bci przedindustrialnej, gdy decydowa\u0142y o tym stanie na pewno czynniki naturalne. Geologia dostarcza przede wszystkim pewnej wiedzy, \u017ce naczeln\u0105 cech\u0105 klimatu Ziemi w ca\u0142ej jej historii jest zmienno\u015b\u0107. Zmiany zachodz\u0105 w nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 cyklach o r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci trwania \u2013 od kilkunastu lat do dziesi\u0105tk\u00f3w milion\u00f3w lat rz\u0105dzonych splotem wielu czynnik\u00f3w pozaziemskich i ziemskich. Zmiany klimatu s\u0105 wymuszane tak\u017ce przez procesy aperiodyczne, wynikaj\u0105ce z ewolucji S\u0142o\u0144ca, zmienno\u015bci koncentracji gaz\u00f3w szklarniowych w atmosferze, kumulacji dzia\u0142alno\u015bci wulkanicznej czy impakt\u00f3w asteroid\u00f3w. Klimatotw\u00f3rcze wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy nimi nie zosta\u0142y jeszcze w pe\u0142ni rozpoznane.<\/p>\n\n\n\n

Coraz cz\u0119\u015bciej s\u0142yszymy, \u017ce przysz\u0142e konflikty nie b\u0119d\u0105 toczy\u0107 si\u0119 o ideologie, ale o surowce i warunki \u017cycia. W ostatnim czasie Grenlandia coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 nie w kontek\u015bcie nauki, ale geopolityki i rywalizacji mocarstw. Patrz\u0105c na wsp\u00f3\u0142czesne konflikty, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wiele z nich ma swoje g\u0142\u0119bokie, cho\u0107 rzadko nazywane, pod\u0142o\u017ce geologiczne: dost\u0119p do surowc\u00f3w, wody, energii. Dlaczego akurat Grenlandia budzi tyle emocji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG:<\/strong> Wschodni szelf kontynentalny Grenlandii to rozleg\u0142y obszar podmorski, stanowi\u0105cy przed\u0142u\u017cenie l\u0105du pod powierzchni\u0105  Atlantyku, kt\u00f3ry w okresie jurajskim by\u0142 fragmentem rozleg\u0142ego basenu naftowego. Dzisiejsze Morze P\u00f3\u0142nocne by\u0142o r\u00f3wnie\u017c fragmentem tego basenu. Po\u0142o\u017cenie szelfu Grenlandii, jak r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119powanie ska\u0142 macierzystych dla w\u0119glowodor\u00f3w daje nadziej\u0119 na odkrycie z\u0142\u00f3\u017c ropy naftowej por\u00f3wnywalnych z tymi jakie znajduj\u0105 si\u0119 na Morzu P\u00f3\u0142nocnym. Obszar l\u0105dowy Grenlandii zawiera mi\u0119dzy innymi  najstarsze ska\u0142y na Ziemi, w kt\u00f3rych znajdowane s\u0105 metale ziem rzadkich. Zatem istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 odkrycia tam nowych z\u0142\u00f3\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Na ile przeci\u0119tny obywatel \u2013 a nawet absolwent\/absolwentka uczelni \u2013 rozumie dzi\u015b geologiczne t\u0142o takich spor\u00f3w? Czy brak tej wiedzy utrudnia prowadzenie racjonalnej debaty publicznej o klimacie, bezpiecze\u0144stwie czy transformacji energetycznej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG:<\/strong>  Edukacja geologiczna jest w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie s\u0142aba, a media rzadko t\u0142umacz\u0105 skomplikowane zale\u017cno\u015bci surowcowe, skupiaj\u0105c si\u0119 na politycznych aspektach spor\u00f3w (USA vs Rosja vs Dania). Grenlandia kojarzy si\u0119 z lodem, zmianami klimatu i nied\u017awiedziami polarnymi.  Brak wiedzy geologicznej sprowadza nasz\u0105 dyskusj\u0119 o przysz\u0142o\u015bci do poziomu news\u00f3w o topnieniu lodowc\u00f3w, ignoruj\u0105c fakt, \u017ce topnienie to dopiero pocz\u0105tek \u2013 pocz\u0105tek walki o surowce, kt\u00f3re zdefiniuj\u0105 XXI wiek.<\/p>\n\n\n\n

TS:<\/strong> S\u0105dz\u0119, \u017ce niestety \u015bwiadomo\u015b\u0107 wp\u0142ywu uwarunkowa\u0144 geologicznych na geopolityk\u0119 jest w spo\u0142ecze\u0144stwie bardzo s\u0142aba, a w\u015br\u00f3d absolwent\u00f3w AGH zapewne nieco lepsza, poniewa\u017c studenci wydzia\u0142\u00f3w pionu g\u00f3rniczego na zaj\u0119ciach z przedmiot\u00f3w nauk o Ziemi pozyskuj\u0105 odpowiednie informacje. Generalnie jednak, poza fachowcami i ekspertami, zwyk\u0142y obywatel nie w pe\u0142ni zdaje sobie spraw\u0119, w jak wielkim stopniu rozw\u00f3j gospodarki \u015bwiatowej zale\u017cy od surowc\u00f3w mineralnych wyst\u0119puj\u0105cych w z\u0142o\u017cach kopalin u\u017cytecznych. Wszyscy wiemy, \u017ce dla funkcjonowania gospodarki niezb\u0119dne s\u0105: metale (\u017celazo, aluminium i in.), paliwa kopalne i surowce skalne. Nie jest ju\u017c jednak wiedz\u0105 powszechn\u0105, jak wa\u017cne dla nowoczesnego przemys\u0142u s\u0105 pierwiastki krytyczne. Tylko jeden przyk\u0142ad: jaki odsetek Polak\u00f3w wie, \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 przyczyn\u0105 walk Rosji z Ukrain\u0105 o zaj\u0119cie Donbasu s\u0105 wyst\u0119puj\u0105ce tam z\u0142o\u017ca paliw kopalnych, rud wielu metali oraz pierwiastk\u00f3w krytycznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Wysokie Tatry, Austria. Studenci i pracownicy AGH. Prof. S\u0142omka trzyma banner AGH, obok Prof.\u00a0 Golonka; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – J. Golonka\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie rosn\u0105cej zale\u017cno\u015bci Europy od globalnych \u0142a\u0144cuch\u00f3w surowcowych \u2013 czy Polska i Unia Europejska my\u015bl\u0105 dzi\u015b wystarczaj\u0105co powa\u017cnie o bezpiecze\u0144stwie energetycznym? Dlaczego pomimo wojny Europa kupuje gaz od Rosji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG:<\/strong> Polska my\u015bli wystarczaj\u0105co powa\u017cnie o bezpiecze\u0144stwie energetycznym. Ale takie bezpiecze\u0144stwo jest kosztowne. Skroplony gaz dostarczany przez tankowce drog\u0105 morsk\u0105 jest znacznie dro\u017cszy ni\u017c gaz sprowadzany ruroci\u0105gami z Rosji przez szereg kraj\u00f3w europejskich.<\/p>\n\n\n\n

Chiny coraz cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 w dyskusjach o surowcach krytycznych, takich jak metale ziem rzadkich, niezb\u0119dne dla transformacji energetycznej i nowych technologii. Czy mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o geologicznej przewadze strategicznej, kt\u00f3ra dzi\u015b decyduje o pozycji pa\u0144stw w globalnej rywalizacji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG:<\/strong> Jak najbardziej mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o geologicznej przewadze strategicznej. Pa\u0144stwa posiadaj\u0105 surowce krytyczne i mog\u0105 u\u017cywa\u0107 ich jako narz\u0119dzi nacisku politycznego. Kraje z zasobami, kt\u00f3re s\u0105 po\u017c\u0105dane przez \u015bwiatow\u0105 gospodark\u0119, maj\u0105 przewag\u0119, bo wp\u0142ywa ona na ich suwerenno\u015b\u0107 i pozycj\u0119 na arenie mi\u0119dzynarodowej. Definicja  surowc\u00f3w krytycznych zmienia si\u0119 wraz z rozwojem technologii i zmian\u0105 priorytet\u00f3w ekonomicznych i strategicznych.  W dobie transformacji energetycznej przewaga przesun\u0119\u0142a si\u0119 z posiadania surowc\u00f3w energetycznych (w\u0119gla, ropy i gazu)  w stron\u0119 metali ziem rzadkich (REE), litu, kobaltu, grafitu i miedzi. Z polskiego punktu widzenia wa\u017cna jest rewaluacja z posiadanych zasob\u00f3w rud metali. Wa\u017cne staj\u0105 si\u0119 minera\u0142y akcesoryczne zawieraj\u0105ce mi\u0119dzy innymi lit i metale ziem rzadkich.<\/p>\n\n\n\n

W Polsce rzadko my\u015blimy o sobie jako o kraju zagro\u017conym deficytem wody degradacj\u0105 gleb czy blackoutem. Czy to z\u0142udne poczucie bezpiecze\u0144stwa? Jakie geologiczne uwarunkowania w Polsce mog\u0105 w najbli\u017cszych dekadach sta\u0107 si\u0119 realnym problemem spo\u0142ecznym \u2013 dla rolnictwa, miast, energetyki?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG:<\/strong> Deficyt wody jest aktualnie zagro\u017ceniem realnym. Dotyczy to przede wszystkim w\u00f3d powierzchniowych. Coraz bardziej aktualne jest w\u0142a\u015bciwe rozpoznanie w\u00f3d wg\u0142\u0119bnych i ich przep\u0142ywu. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c takie prowadzenie eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c mineralnych, aby nie zak\u0142\u00f3ca\u0107 r\u00f3wnowagi wodnej.<\/p>\n\n\n\n

TS: <\/strong>Te zagro\u017cenia rzeczywi\u015bcie nie dotycz\u0105 nas aktualnie w takim stopniu, jak wielu innych kraj\u00f3w na \u015bwiecie. Jednak problem dost\u0119pu do wody s\u0142odkiej  jest ju\u017c w wielu przypadkach bardzo dotkliwy, szczeg\u00f3lnie dla rolnictwa, ale tak\u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w wielu miejscowo\u015bci, zw\u0142aszcza w Polsce centralnej. Zwi\u0105zany jest on z kilkoma czynnikami:<\/p>\n\n\n\n

–  zr\u00f3\u017cnicowanym charakterem opad\u00f3w, polegaj\u0105cym na coraz cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych kr\u00f3tkotrwa\u0142ych ulewach, zamiast kilkudniowych umiarkowanych, ale ci\u0105g\u0142ych opad\u00f3w. Po ulewach woda b\u0142yskawicznie sp\u0142ywa do rzek, a gleba zostaje nawodniona tylko w cienkiej warstwie przypowierzchniowej;<\/p>\n\n\n\n

–  od wielu ju\u017c lat obni\u017ca si\u0119 poziom w\u00f3d gruntowych, co wp\u0142ywa niekorzystnie na poziom zwierciad\u0142a wody w studniach powszechnie wyst\u0119puj\u0105cych na wsiach i w gospodarstwach rolnych;<\/p>\n\n\n\n

–  spada tak\u017ce poziom wody w rzekach zaopatruj\u0105cych wiele miast, a zbiorniki w\u00f3d podziemnych coraz cz\u0119\u015bciej wykazuj\u0105 nisk\u0105 klas\u0119 czysto\u015bci;<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Gejzer Old Faithful – Park Yellowstone USA; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – T. S\u0142omka<\/p>\n\n\n\n

Geologia uczy my\u015blenia w bardzo d\u0142ugiej skali czasu \u2013 zupe\u0142nie innej ni\u017c ta, w kt\u00f3rej funkcjonuje dzi\u015b polityka i debata publiczna.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gdyby mieli Pa\u0144stwo wskaza\u0107 jeden proces lub zjawisko geologiczne, kt\u00f3re jest dzi\u015b szczeg\u00f3lnie niedoceniane spo\u0142ecznie lub politycznie, a kluczowe dla zrozumienia przysz\u0142o\u015bci naszej planety \u2013 co by to by\u0142o i dlaczego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Geologia rzeczywi\u015bcie uczy pokory wobec czasu i wobec pot\u0119gi si\u0142 przyrody, a tak\u017ce zwraca uwag\u0119 na z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 systemu ziemskiego \u2013 i to ostatnie wydaje si\u0119 dzi\u015b spo\u0142ecznie najbardziej niedoceniane. Procesy geologiczne nie funkcjonuj\u0105 w izolacji. Tworz\u0105 wielowarstwow\u0105, dynamiczn\u0105 mozaik\u0119 aktywno\u015bci, zachodz\u0105cych w r\u00f3\u017cnych skalach czasowych, daj\u0105c zjawiska \u2013 od nag\u0142ych i gwa\u0142townych zdarze\u0144, takich jak trz\u0119sienia ziemi czy erupcje wulkan\u00f3w, po niezwykle powolne zjawiska, rozci\u0105gni\u0119te w czasie, kt\u00f3re przynosz\u0105 niezauwa\u017calne zmiany w kr\u00f3tszych odcinkach czasu, ale dzia\u0142aj\u0105c konsekwentnie i d\u0142ugoterminowo powoduj\u0105 powstawanie g\u00f3r czy zamykanie ocean\u00f3w. Ka\u017cdy proces jest zale\u017cny od pozosta\u0142ych i jednocze\u015bnie na inne oddzia\u0142uje. To, na co dzi\u015b warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, to na systemow\u0105 wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107. Ziemia dzia\u0142a jak mechanizm naczy\u0144 po\u0142\u0105czonych: ingerencja w jeden element uruchamia efekt domina, kt\u00f3rego konsekwencje ujawniaj\u0105 si\u0119 w bli\u017cszej lub dalszej przysz\u0142o\u015bci koryguj\u0105c jednocze\u015bnie dzia\u0142anie innych mechanizm\u00f3w. Dlatego skupianie si\u0119 na pojedynczym procesie, co gorsze – traktowania go jako niezale\u017cnego prowadzi do daleko id\u0105cych uproszcze\u0144. Problemem nie jest wi\u0119c brak wiedzy geologicznej jako takiej, lecz kr\u00f3tkowzroczno\u015b\u0107 w przewidywaniu skutk\u00f3w oraz niedostateczne uwzgl\u0119dnianie d\u0142ugoterminowych konsekwencji w planowaniu aktywno\u015bci ludzkiej. Najbardziej niedocenian\u0105 lekcj\u0105 geologii jest wi\u0119c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce Ziemia nie jest sum\u0105 odr\u0119bnych proces\u00f3w, lecz z\u0142o\u017conym, sprz\u0119\u017conym systemem, a odpowiedzialne dzia\u0142anie wymaga my\u015blenia w kategoriach ca\u0142o\u015bci, zale\u017cno\u015bci i d\u0142ugoterminowo\u015bci. Bez tego ka\u017cda ingerencja \u2013 nawet prowadzona w dobrej wierze \u2013 mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 pocz\u0105tkiem lawiny skutk\u00f3w, kt\u00f3rych ani nie przewidzieli\u015bmy, ani nie jeste\u015bmy gotowi kontrolowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

TS:<\/strong> Niezwykle istotne jest uzmys\u0142owienie sobie nieprzewidywalno\u015bci niekt\u00f3rych proces\u00f3w i zjawisk geologicznych, kt\u00f3re mog\u0105 diametralnie zmieni\u0107 \u017cycie na Ziemi lub jej cz\u0119\u015bci. Wybuchy superwulkan\u00f3w prowadz\u0105ce do gigantycznych zniszcze\u0144 fragment\u00f3w Ziemi i do kilkuletniego, silnego och\u0142odzenia klimatu niszcz\u0105cego produkcj\u0119 rolnicz\u0105 lub silne podmorskie trz\u0119sienia Ziemi wywo\u0142uj\u0105ce tsunami, to tylko niekt\u00f3re z tych  zagro\u017ce\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 zdarzy\u0107 si\u0119 w ka\u017cdej chwili.<\/p>\n\n\n\n

Jako geolodzy od lat obserwuj\u0105 Pa\u0144stwo zmiany zachodz\u0105ce na Ziemi \u2013 klimatyczne, surowcowe, spo\u0142eczne. Co mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce b\u0119dziemy w stanie o tych zmianach sensownie rozmawia\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG: <\/strong>Nale\u017cy oddzieli\u0107 kr\u00f3tkotrwa\u0142e zmiany klimatyczne, surowcowe, spo\u0142eczne Od zmian zachodz\u0105cych w czasie geologicznym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Kanion Kolorado – USA; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – T. S\u0142omka<\/p>\n\n\n\n

TS:<\/strong> Niezb\u0119dna jest lepsza edukacja spo\u0142ecze\u0144stwa w zakresie nauk o Ziemi;  zrozumienie zmian klimatycznych zachodz\u0105cych w przesz\u0142o\u015bci geologicznej. Przyk\u0142adowo: cztery d\u0142ugie (setki tysi\u0119cy lat) okresy och\u0142odzenia klimatu, skutkuj\u0105ce wielkimi zlodowaceniami, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y rze\u017ab\u0119 terenu Polski i \u015bwiata, przedzielone okresami interglacjalnymi, czyli globalnym ociepleniem. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 geolog\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce jeste\u015bmy w kolejnym okresie interglacjalnym, po kt\u00f3rym (na szcz\u0119\u015bcie za kilkadziesi\u0105t lub kilkaset tysi\u0119cy lat, o ile wcze\u015bniej nie nast\u0105pi jaka\u015b katastrofa) czeka nas kolejny okres glacjalny (och\u0142odzenie klimatu). Jaka cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa posiada jak\u0105kolwiek wiedz\u0119 na ten temat? A jaki procent spo\u0142ecze\u0144stwa  zdaje sobie spraw\u0119, jak pot\u0119\u017cne zmiany dla wielkich obszar\u00f3w Ziemi wywo\u0142a\u0142oby \u201eobudzenie si\u0119\u201d jednego z wielu superwulkan\u00f3w (np. Pola Flegrejskie we W\u0142oszech czy Yellowstone w USA).<\/p>\n\n\n\n

Dla gospodarki \u015bwiatowej olbrzymie znaczenie ma rozmieszczenie z\u0142\u00f3\u017c kopalin u\u017cytecznych i ich globalne zasoby. Jak gwa\u0142townie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 i nadal rozwijaj\u0105 kraje arabskie dysponuj\u0105ce olbrzymimi zasobami ropy naftowej i gazu ziemnego. A co b\u0119dzie, je\u015bli okie\u0142znanie fuzji j\u0105drowej totalnie ograniczy znaczenie tych surowc\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Alpy – praktyka geoturystyczna; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – T. S\u0142omka<\/p>\n\n\n\n

W e-podr\u0119cznikach, kt\u00f3re Pa\u0144stwo wsp\u00f3\u0142tworzyli, wida\u0107 \u015bwiadome wykorzystanie multimedi\u00f3w i interakcji z osobami czytaj\u0105cymi. Jakie formy przekazu wiedzy naprawd\u0119 pomagaj\u0105 zrozumie\u0107 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 proces\u00f3w geologicznych w dobie fake news\u00f3w, uproszczonych narracji i TikToka?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Wsp\u00f3\u0142czesny odbiorca coraz bardziej koncentruje si\u0119 na obrazie \u2013 na r\u00f3\u017cnorodnych formach wizualnych, kt\u00f3re uwa\u017cane s\u0105 jako skuteczne i powszechnie s\u0105 wykorzystywane w narz\u0119dziach edukacyjnych. Geologia zajmuje si\u0119 procesami wielkoskalowymi, zachodz\u0105cymi w czasie liczonym w tysi\u0105cach czy milionach lat. Procesy te po cz\u0119\u015bci charakteryzuje si\u0119 poprzez ich efekty, prezentuj\u0105c je w r\u00f3\u017cnych skalach: mikro, mezo i makro, w zale\u017cno\u015bci od formy przekazu. Dla form niewielkich \u015bwietnie sprawdzaj\u0105 si\u0119 obrazy bezpo\u015brednie, tj. filmy czy fotografie, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 zobaczy\u0107 rzeczywisty obraz formy czy rzeczywiste zjawisko w ich naturalnym \u015brodowisku. Natomiast dla prezentacji form wi\u0119kszych lub d\u0142ugofalowych zmian najskuteczniejsze okazuj\u0105 si\u0119 rysunki schematyczne lub animacje. Je\u015bli s\u0105 odpowiednio przygotowane, czyli proste w odbiorze, zawieraj\u0105ce jasny, ale kompletny przekaz i estetycznie wykonane, maj\u0105 szans\u0119 by\u0107 r\u00f3wnowa\u017cne z przekazem s\u0142ownym, a z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 go dope\u0142niaj\u0105, gdy\u017c pozwalaj\u0105 na szybk\u0105 identyfikacj\u0119 poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w. To elastyczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest ogromnym atutem w edukacji geologicznej. W dobie fake news\u00f3w, skr\u00f3t\u00f3w informacyjnych i szybkich oraz bardzo og\u00f3lnych i sp\u0142yconych informacji, wiedza og\u00f3lna w przekazie tekstowym wspomaganym w\u0142a\u015bciw\u0105 form\u0105 obrazow\u0105 staje si\u0119 \u0142atwo przyst\u0119pna, a umieszczenie jej w wolnym dost\u0119pie \u2013 r\u00f3wnie\u017c \u0142atwo osi\u0105galne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Zesp\u00f3\u0142 autorski e-podr\u0119cznik\u00f3w o geologii; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – A. Wa\u015bkowska<\/p>\n\n\n\n

Co \u2013 Pa\u0144stwa zdaniem \u2013 odr\u00f3\u017cnia tworzone przez Pa\u0144stwa e-podr\u0119czniki od tradycyjnych publikacji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> W dzisiejszych czasach forma przekazywania tre\u015bci musi dostosowana by\u0107 do realnych potrzeb wsp\u00f3\u0142czesnego studenta. Kluczowe znaczenie maj\u0105 logiczne, zwi\u0119z\u0142e i klarowne przedstawienie zagadnie\u0144 oraz szata ilustracyjna, kt\u00f3ra prezentuje w spos\u00f3b prosty konkretne tre\u015bci. Nie jest to przy tym formu\u0142a, kt\u00f3r\u0105 sami wymy\u015blili\u015bmy! \u2013 to nadrz\u0119dna idea sprawdzonej i efektywnej edukacji oraz e-podr\u0119cznik\u00f3w. Ta zasada zosta\u0142a nam postawiona jako wym\u00f3g ju\u017c na etapie projektowania e-podr\u0119cznik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ale warto zaznaczy\u0107, \u017ce taka forma nie jest sp\u0142yceniem tre\u015bci lub banalizacj\u0105 zagadnie\u0144, lecz \u015bwiadomym wyborem narz\u0119dzia dydaktycznego. Wsp\u00f3\u0142czesny student potrzebuje esencjonalnej informacji, rzeczowej, czystej w przekazie, zwi\u0119z\u0142ej i konkretnej oraz w prostej w formie. Informacja powinna by\u0107 tak przygotowana, aby by\u0142a zrozumia\u0142a od razu. Obecnie grube, linearne podr\u0119czniki nie ciesz\u0105 si\u0119 popularno\u015bci\u0105, zast\u0119puje je nowa formu\u0142a. Innym elementem jest dost\u0119pno\u015b\u0107, dzi\u015b ma znaczenia przeka\u017c, kt\u00f3ry jest \u0142atwo osi\u0105galny, mo\u017cliwy do szybkiego odszukania i dost\u0119pny z poziomu sieci internetowej w dowolnym miejscu i czasie. E-podr\u0119czniki w\u0142a\u015bciwie odpowiadaj\u0105 tym wyzwaniom.<\/p>\n\n\n\n

Czasy zmieniaj\u0105 si\u0119 niezwykle dynamicznie, a wraz z nimi zmienia si\u0119 dydaktyka. Dlatego uwa\u017camy, \u017ce materia\u0142y edukacyjne powinny by\u0107 tworzone na miar\u0119 aktualnych potrzeb. E-podr\u0119czniki nie konkuruj\u0105 z klasycznymi publikacjami \u2013 one po prostu odpowiadaj\u0105 na inne oczekiwania i mo\u017ce s\u0105 dla innego czytelnika.<\/p>\n\n\n\n

E-podr\u0119czniki, kt\u00f3re Pa\u0144stwo stworzyli, s\u0105 dost\u0119pne bezp\u0142atnie. Jakie realne korzy\u015bci \u2013 obserwowane w praktyce dydaktycznej \u2013 przynosi to osobom studiuj\u0105cym i prowadz\u0105cym zaj\u0119cia? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

TS: <\/strong>Aktualne pokolenie student\u00f3w odchodzi od tradycyjnych podr\u0119cznik\u00f3w akademickich w stron\u0119 ich cyfrowych odpowiednik\u00f3w. To zmiana nie do zatrzymania i trzeba jej wyj\u015b\u0107 naprzeciw. G\u0142osy student\u00f3w na temat podr\u0119cznik\u00f3w elektronicznych (w tym naszych geologicznych) s\u0105 niezwykle pozytywne (cz\u0119sto entuzjastyczne) zw\u0142aszcza, \u017ce pozwalaj\u0105 na zamieszczenie du\u017cej ilo\u015bci rysunk\u00f3w, fotografii i film\u00f3w znakomicie przedstawiaj\u0105cych przyczyny, przebieg i skutki proces\u00f3w geologicznych. Tradycyjne, starsze podr\u0119czniki s\u0105 dla dzisiejszych student\u00f3w \u201eprzegadane\u201d, wr\u0119cz niestrawne.<\/p>\n\n\n\n

JG: <\/strong> Nale\u017cy tu wymieni\u0107: oszcz\u0119dno\u015b\u0107 czasu, \u0142atwa aktualizacja i dost\u0119pno\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w, interaktywno\u015b\u0107, monitorowanie post\u0119p\u00f3w, rozw\u00f3j kompetencji cyfrowych.<\/p>\n\n\n\n

Jak wygl\u0105da praca zespo\u0142owa nad e-podr\u0119cznikiem? Z jakimi wyzwaniami spotkali\u015bcie si\u0119 podczas pracy nad tym projektem?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW: <\/strong>Praca zespo\u0142owa nad e-podr\u0119cznikiem by\u0142a dla nas czym\u015b bardzo naturalnym. Ale te\u017c trzeba wyra\u017anie zaznaczy\u0107, \u017ce te e-podr\u0119czniki nie powsta\u0142by w tym kszta\u0142cie, gdyby nie wsparcie, ogromne zaanga\u017cowanie, \u017cyczliwo\u015b\u0107 i nak\u0142ad pracy Pani Marty St\u0105porek, za co jej ogromnie jeste\u015bmy wdzi\u0119czni. <\/p>\n\n\n\n

Geologia to \u201egra zespo\u0142owa\u201d, realizacja tematu zwykle odbywa si\u0119 przez kilka os\u00f3b i opiera si\u0119 na wsp\u00f3\u0142pracy, zaufaniu i wsp\u00f3lnym celu. Nigdy nie mieli\u015bmy problem\u00f3w z podzia\u0142em zada\u0144, ani w ramach wsp\u00f3lnych aktywno\u015bci badawczych, ani w kwestiach administracyjnych czy spo\u0142ecznych. Ka\u017cdy zna swoje kompetencje i odpowiedzialno\u015bci, co pozwala\u0142o nam dzia\u0142a\u0107 efektywnie i bez napi\u0119\u0107. Razem pracowali\u015bmy przez wiele lat w ramach r\u00f3\u017cnych aktywno\u015bci, dlatego temat organizacji pracy zespo\u0142owej w og\u00f3lne nie zaistnia\u0142. Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie od pocz\u0105tku uk\u0142ada\u0142o si\u0119 bardzo sprawnie i \u2013 co wa\u017cne \u2013 zawsze z sukcesem. Dodatkowym atutem by\u0142o to, \u017ce poza prac\u0105 po prostu bardzo si\u0119 lubimy prywatnie. Ta wzajemna sympatia przek\u0142ada\u0142y si\u0119 na dobr\u0105 atmosfer\u0119 i otwart\u0105 komunikacj\u0119, pe\u0142n\u0105 dobrego \u017cartu, kt\u00f3r\u0105 osobi\u015bcie bardzo sobie ceni\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Profesorowie, z kt\u00f3rymi mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 pracowa\u0107 s\u0105 dla mnie nie tylko wsp\u00f3\u0142pracownikami, ale te\u017c moimi nauczycielami. Z dum\u0105 zawsze powtarzam, \u017ce mam ogromne szcz\u0119\u015bcie, gdy\u017c uczy\u0142am si\u0119 od najlepszych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Zesp\u00f3\u0142 autorski w Ukrainie; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – T. S\u0142omka<\/p>\n\n\n\n

Jako zesp\u00f3\u0142 autorski kilku rozbudowanych e-podr\u0119cznik\u00f3w \u2013 jakie rady daliby Pa\u0144stwo osobom, kt\u00f3re dopiero my\u015bl\u0105 o stworzeniu w\u0142asnych materia\u0142\u00f3w edukacyjnych? Z perspektywy Pa\u0144stwa do\u015bwiadcze\u0144 \u2013 jakie pierwsze kroki s\u0105 kluczowe, aby tworzenie e-podr\u0119cznika by\u0142o procesem przemy\u015blanym i satysfakcjonuj\u0105cym, a nie jedynie dodatkowym obowi\u0105zkiem?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Z perspektywy naszych do\u015bwiadcze\u0144 uwa\u017camy, \u017ce nie ma jednej, uniwersalnej recepty na dobr\u0105 realizacj\u0119 e-podr\u0119cznika. Ka\u017cdy taki materia\u0142 cechuje wysoki indywidualizm. My przygotowali\u015bmy dwa e-podr\u0119czniki i za ka\u017cdym razem odbywa\u0142o si\u0119 to inaczej. Decydowa\u0142 o tym materia\u0142, ale te\u017c miejsce i czas. Jest bardzo niewielka szansa, aby te same warunki si\u0119 powt\u00f3rzy\u0142y, wi\u0119c i okoliczno\u015bci determinuj\u0105ce prac\u0119 by\u0142y inne.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego pierwszym kluczowym krokiem jest po prostu zacz\u0105\u0107, okre\u015bli\u0107 zakres merytoryczny, a potem to ju\u017c b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o \u2026 bo on b\u0119dzie si\u0119 wype\u0142nia\u0142 systematycznie tre\u015bci\u0105. Ale te\u017c nie ma co ukrywa\u0107, i\u017c w przygotowanie materia\u0142\u00f3w edukacyjnych zwykle wk\u0142ada si\u0119 nie tylko entuzjazm, a bardzo cz\u0119sto i serce, ale ich opracowanie jest jednak czasoch\u0142onne i jest to dodatkowe obci\u0105\u017cenie, kt\u00f3re trzeba wkalkulowa\u0107 w tryb codziennych zaj\u0119\u0107. Co nie zmienia faktu, \u017ce praca nad e-podr\u0119cznikiem mo\u017ce by\u0107 satysfakcjonuj\u0105cym do\u015bwiadczeniem tw\u00f3rczym, kt\u00f3re daje realne poczucie wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n

W e-podr\u0119cznikach wida\u0107 wiele Pa\u0144stwa autorskich zdj\u0119\u0107 z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata. Czy jest wyprawa, kt\u00f3ra szczeg\u00f3lnie utkwi\u0142a Wam w pami\u0119ci <\/strong> \u2013 i kt\u00f3ra w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b pokaza\u0142a, jak procesy geologiczne przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na \u017cycie ludzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> W naszych e-podr\u0119cznikach rzeczywi\u015bcie pojawia si\u0119 troch\u0119 materia\u0142u z r\u00f3\u017cnych miejsc. Jeden z aksjomat\u00f3w, m\u00f3wi, \u017ce \u201egeolog jest tyle wart, ile widzia\u0142\u201d. <\/em>Ka\u017cde obcowanie ze ska\u0142\u0105 w jej naturalnym \u015brodowisku jest dla nas wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem. Pomaga nie tylko zrozumie\u0107 procesy geologiczne, ale z biegiem lat budzi te\u017c coraz wi\u0119ksz\u0105 pokor\u0119 wobec Ziemi. Dla nas teren to wielkie naturalne laboratorium geologiczne \u2013 miejsce, kt\u00f3re pozwala nie tylko obserwowa\u0107, ale przede wszystkim zrozumie\u0107 mechanizmy rz\u0105dz\u0105ce nasz\u0105 planet\u0105, co jest kluczowe zar\u00f3wno w pracy badawczej, jak i dydaktycznej.<\/p>\n\n\n\n

Byli\u015bmy w wielu miejscach \u2013 zar\u00f3wno bardzo egzotycznych i spektakularnych, jak i takich, kt\u00f3re mog\u0142yby si\u0119 wydawa\u0107 \u201ezwyczajne\u201d. To w\u0142a\u015bnie te drugie cz\u0119sto okazywa\u0142y si\u0119 niezwyk\u0142e. Obcowanie z ods\u0142oni\u0119ciem daje wgl\u0105d w procesy, jakim poddawana jest Ziemia, pokazuje nie tylko mechanizm tych proces\u00f3w, ale te\u017c ich pot\u0119g\u0119, konsekwencj\u0119 i nieuchronno\u015b\u0107. Ka\u017cda podr\u00f3\u017c jest dla nas wspania\u0142ym do\u015bwiadczeniem, ale te\u017c ka\u017cda z nich daje inne kompetencje. Przez lata pracy zawodowej troch\u0119 si\u0119 tego materia\u0142u fotograficznego nazbiera\u0142o.  A poza tym \u2026 jak mo\u017cna by by\u0142o przedstawia\u0107 Ziemi\u0119, nie pokazuj\u0105c jej w spos\u00f3b naturalny poprzez obiekty, kt\u00f3re s\u0105 bezpo\u015brednim efektem procesu geologicznego. W ko\u0144cu jest to realny i przemawiaj\u0105cy dow\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fot.: Po\u017cywienie na wycieczce geologicznej, Dien Bien, Wietnam; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne – J. Golonka<\/p>\n\n\n\n

Mimo wielu obowi\u0105zk\u00f3w, bardzo szybko odpowiedzieli\u015bcie Pa\u0144stwo na nasz\u0105 inicjatyw\u0119 t\u0142umaczenia podr\u0119cznik\u00f3w na j\u0119zyk angielski za pomoc\u0105 AI. Sk\u0105d tyle entuzjazmu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

TS:<\/strong> Coraz wi\u0119cej student\u00f3w studiuj\u0105cych w Polsce, to studenci zagraniczni, z regu\u0142y dobrze znaj\u0105cy j\u0119zyk angielski, a niekoniecznie polski. Z kolei, polscy studenci powinni pozna\u0107 terminologi\u0119 geologiczn\u0105 w j\u0119zyku angielskim, w kt\u00f3rym powstaje dominuj\u0105ca ilo\u015b\u0107 publikacji naukowych.<\/p>\n\n\n\n

Po tak du\u017cym dorobku zawodowym \u2013 jakie maj\u0105 Pa\u0144stwo marzenia i plany na przysz\u0142o\u015b\u0107? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

AW:<\/strong> Geolog – to nie tylko wykonywany zaw\u00f3d, lecz przede wszystkim to styl \u017cycia. To spos\u00f3b my\u015blenia, patrzenia na przyrod\u0119, odbierania kontekstu czasowego i zmian. Wi\u0119c \u2026 geologiem w zasadzie si\u0119 nie przestaje by\u0107 \u2013 nawet wtedy, gdy formalne obowi\u0105zki zawodowe ulegaj\u0105 zmianie. Ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 w naturalny spos\u00f3b rzutuje na plany na przysz\u0142o\u015b\u0107. W takiej sytuacji wyznaczanie granic mi\u0119dzy aktywno\u015bci\u0105 zawodow\u0105 a pozazawodow\u0105 nie przynosi dobrych rezultat\u00f3w, a z czasem coraz wi\u0119kszego znaczenia nabiera refleksja, synteza i dzielenie si\u0119 do\u015bwiadczeniem, a nie tylko generowanie kolejnych wynik\u00f3w. Przysz\u0142o\u015b\u0107 nie jest wi\u0119c postrzegana jako etap wycofania si\u0119 z aktywno\u015bci, lecz jako zmiana roli i perspektywy \u2013 z intensywnego dzia\u0142ania na spokojniejsze, bardziej holistyczne spojrzenie.<\/p>\n\n\n\n

Pozostajemy wci\u0105\u017c otwarci na nowe tematy badawcze, zdobywanie nowych kompetencji, jak r\u00f3wnie\u017c na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i zadania, kt\u00f3re wymagaj\u0105 szerszej, systemowej perspektywy. R\u00f3wnocze\u015bnie cenimy sobie bardzo prac\u0119 dydaktyczn\u0105 i jeste\u015bmy gotowi do przekazywania nie tylko wiedzy podr\u0119cznikowej, ale i do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n

Patrz\u0105c z perspektywy wieloletniej pracy naukowej i dydaktycznej, gdyby mieli Pa\u0144stwo zostawi\u0107 osobom studiuj\u0105cym \u2013 i decydentom \u2013 jedn\u0105 my\u015bl z geologii, kt\u00f3ra naprawd\u0119 powinna dzi\u015b wybrzmie\u0107 w debacie publicznej, co by to by\u0142o?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

JG:<\/strong> Poznanie w przesz\u0142o\u015bci geologicznej jest kluczem do poznania przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119. \ud83d\ude42<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Fot.: Zesp\u00f3\u0142 autorski e-podr\u0119cznik\u00f3w o geologii; \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby w\u0142asne –
A. Wa\u015bkowska<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Artyku\u0142 zosta\u0142 opublikowany w 217. numerze \u201eBiuletynu AGH\u201d<\/a> (kwiecie\u0144 2026)<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

22 kwietnia \u2013 \u015awiatowy Dzie\u0144 Ziemi \u2013 to dobra okazja, by spojrze\u0107 na nasz\u0105 planet\u0119 z d\u0142u\u017cszej perspektywy. Zanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o transformacji energetycznej, zmianach klimatu czy ochronie zasob\u00f3w, warto zada\u0107 pytanie: jak naprawd\u0119 dzia\u0142a Ziemia i sk\u0105d to wiemy? Odpowiedzi dostarcza geologia \u2013 nauka, kt\u00f3ra uczy czytania historii zapisanej w ska\u0142ach, strukturach i procesach[…]<\/p>\n","protected":false},"author":78,"featured_media":42068,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[33,207],"tag-global":[922,2056],"class_list":["post-42019","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-otwartosc-open","category-bez-kategorii-pl","tag-global-openagh","tag-global-biuletynagh"],"acf":[],"yoast_head":"\nCO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y - CeLiID AGH<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y - CeLiID AGH\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"22 kwietnia \u2013 \u015awiatowy Dzie\u0144 Ziemi \u2013 to dobra okazja, by spojrze\u0107 na nasz\u0105 planet\u0119 z d\u0142u\u017cszej perspektywy. Zanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o transformacji energetycznej, zmianach klimatu czy ochronie zasob\u00f3w, warto zada\u0107 pytanie: jak naprawd\u0119 dzia\u0142a Ziemia i sk\u0105d to wiemy? Odpowiedzi dostarcza geologia \u2013 nauka, kt\u00f3ra uczy czytania historii zapisanej w ska\u0142ach, strukturach i procesach[...]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"CeLiID AGH\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-04-20T09:11:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-20T10:45:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/16.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"940\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"788\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Katarzyna Madeja\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Katarzyna Madeja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Katarzyna Madeja\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/49d4e4e20892253bd9802dda86f38ffa\"},\"headline\":\"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y\",\"datePublished\":\"2026-04-20T09:11:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-20T10:45:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/\"},\"wordCount\":4567,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/16.png\",\"articleSection\":[\"Otwarto\u015b\u0107\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/\",\"name\":\"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y - CeLiID AGH\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/16.png\",\"datePublished\":\"2026-04-20T09:11:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-20T10:45:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/49d4e4e20892253bd9802dda86f38ffa\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/co-zdradzaja-skaly\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/16.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/16.png\",\"width\":940,\"height\":788},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/\",\"name\":\"CeLiID AGH\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/49d4e4e20892253bd9802dda86f38ffa\",\"name\":\"Katarzyna Madeja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e63cab04d15998438492563f4934fa370924fe4ff2c2a20c0dd8fde09fb661ac?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e63cab04d15998438492563f4934fa370924fe4ff2c2a20c0dd8fde09fb661ac?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e63cab04d15998438492563f4934fa370924fe4ff2c2a20c0dd8fde09fb661ac?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Katarzyna Madeja\"},\"sameAs\":[\"bstojewski@agh.edu.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/zasoby1.open.agh.edu.pl\\\/cel2026\\\/author\\\/kmadejaagh-edu-pl\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y - CeLiID AGH","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y - CeLiID AGH","og_description":"22 kwietnia \u2013 \u015awiatowy Dzie\u0144 Ziemi \u2013 to dobra okazja, by spojrze\u0107 na nasz\u0105 planet\u0119 z d\u0142u\u017cszej perspektywy. Zanim zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o transformacji energetycznej, zmianach klimatu czy ochronie zasob\u00f3w, warto zada\u0107 pytanie: jak naprawd\u0119 dzia\u0142a Ziemia i sk\u0105d to wiemy? Odpowiedzi dostarcza geologia \u2013 nauka, kt\u00f3ra uczy czytania historii zapisanej w ska\u0142ach, strukturach i procesach[...]","og_url":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/","og_site_name":"CeLiID AGH","article_published_time":"2026-04-20T09:11:00+00:00","article_modified_time":"2026-08-20T10:45:21+00:00","og_image":[{"width":940,"height":788,"url":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/16.png","type":"image\/png"}],"author":"Katarzyna Madeja","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Katarzyna Madeja","Szacowany czas czytania":"26 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/"},"author":{"name":"Katarzyna Madeja","@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/#\/schema\/person\/49d4e4e20892253bd9802dda86f38ffa"},"headline":"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y","datePublished":"2026-04-20T09:11:00+00:00","dateModified":"2026-08-20T10:45:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/"},"wordCount":4567,"image":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/16.png","articleSection":["Otwarto\u015b\u0107"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/","url":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/","name":"CO ZDRADZAJ\u0104 SKA\u0141Y - CeLiID AGH","isPartOf":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/16.png","datePublished":"2026-04-20T09:11:00+00:00","dateModified":"2026-08-20T10:45:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/#\/schema\/person\/49d4e4e20892253bd9802dda86f38ffa"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/co-zdradzaja-skaly\/#primaryimage","url":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/16.png","contentUrl":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/16.png","width":940,"height":788},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/#website","url":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/","name":"CeLiID AGH","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/#\/schema\/person\/49d4e4e20892253bd9802dda86f38ffa","name":"Katarzyna Madeja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e63cab04d15998438492563f4934fa370924fe4ff2c2a20c0dd8fde09fb661ac?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e63cab04d15998438492563f4934fa370924fe4ff2c2a20c0dd8fde09fb661ac?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e63cab04d15998438492563f4934fa370924fe4ff2c2a20c0dd8fde09fb661ac?s=96&d=mm&r=g","caption":"Katarzyna Madeja"},"sameAs":["bstojewski@agh.edu.pl"],"url":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/author\/kmadejaagh-edu-pl\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/users\/78"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42019"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42047,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42019\/revisions\/42047"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42019"},{"taxonomy":"tag-global","embeddable":true,"href":"https:\/\/zasoby1.open.agh.edu.pl\/cel2026\/wp-json\/wp\/v2\/tag-global?post=42019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}